Հարկերի մասին

Հարկերի պատմությունը սկսվում է հնագույն ժամանակներից: Համենայն դեպս, դրանց գոյության ապացույցները 2500 տարվա պատմություն ունեն: Օրինակ, Հին Եգիպտոսում, որտեղ իշխանությունը պատկանում էր հզոր բյուրոկրատիային, այդպիսի պետական ապարատ պահելու համար փողի պահանջը այնքան մեծ էր դարձել, որ առաջացրել էր բազմաթիվ ամենատարբեր հարկեր: Հարկային պետական պաշտոնյաները (նրանց ֆունկցիաները այն ժամանակներում կատարում էին գրիչները` հասարակության ամենակիրթ անդամները) ուղեկցում էին եգիպտացիներին նույնիսկ հանդերձյալ կյանք. փարավոնների դամբարաններում ծառաների արձանիկների հետ միասին, որոնք կոչված էին ուղեկցելու փարավոնին նրա մահվանից հետո, հայտնաբերվում են նաև հարկերով զբաղվող գրիչների արձանիկներ: Նրանք պետք է այն աշխարհում էլ օգնեին փարավոնին լցնել պետական գանձարանը:

Հիմնական խնդիրները, որոնք որոշում էին հարկման եղանակների զարգացումը, կարելի է ձևակերպել երկու պարզ հարցերի տեսքով` ո՞վ պետք է վճարի հարկեր և ի՞նչը պետք է հանդիսանա հարկման օբյեկտ:

Առաջին հարցի պատասխանը մարդկության` մեզ հայտնի պատմության մեծ մասի ընթացքում նույնն է եղել, այն է` հարկերը պետք է վճարի հիմնական բնակչությունը, այսինքն` գյուղացիները, արհեստավորները, առևտրականները, գաղութների բնակիչները: Դա նրանց պարտականությունն է, քանի որ իրենց փողերով նրանք պետք է ապահովեն իրենց երկրի գանձարանի եկամուտները: Հարկման` որպես երկրի ազատ քաղաքացու պարտականության գաղափարը առաջացել է համեմատաբար վերջերս այն բանից հետո, երբ Անգլիայում, ԱՄՆ-ում, իսկ հետո նաև Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում առաջացան սահմանադրություններ և դեմոկրատական պետական մեխանիզմներ:

Ընդ որում, հարկման մեխանիզմի ժամանակակից ըմբռնմանը մարդկությունը մոտեցել է ոչ միանգամից: Սկզբում գերիշխում էր “պարգևի” գաղափարը. քաղաքացին տիրակալին նվեր էր մատուցում որպես շնորհակալություն թշնամիներից պաշտպանելու համար: Հետո դրան փոխարինեց պետության խոնարհ խնդրանքը ժողովրդին` ազգի ընդհանուր խնդիրների լուծման համար աջակցություն ցուցաբերելու համար: Այս գաղափարը սահուն կերպով վերածվեց պետությանը քաղաքացիների կողմից դրամական միջոցներով օգնություն ցույց տալու անհրաժեշտությանը: Չորրորդ քայլը դեպի ժամանակակից հարկերը եղավ զոհաբերության գաղափարը, որը քաղաքացիները կատարում էին իրենց պետության շահերի համար: Հինգերորդը` պետության առջև քաղաքացու պարտքի տեսությունը:

Հարկման գաղափարի զարգացման վեցերորդ մակարդակը` երկրի ընդհանուր շահերի համար պետության` բնակչությունից հարկեր գանձելու իրավունքը: Եվ վերջապես, յոթերորդը` հարկերի` որպես քաղաքակիրթ հասարակությունում ապրելու համար անհրաժեշտ վճարի ըմբռնում:

Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, թե ի՞նչն արդյոք պետք է հանդիսանա հարկման օբյեկտ, ապա դրա պատասխանը մարդկությունը փնտրում էր շատ երկար ժամանակ: Հռոմեական հարկման համակարգի օրինակը այս պատասխանը փնտրելու փուլերից մեկն է: Հռոմեական Կայսրության տարբեր գավառների քաղաքացիներից գանձվում էին հետևյալ հարկերը և տուրքերը.

1. Գանձում շուկայի հսկողությունը կազմակերպելու համար
2. Նավահանգստում բեռնման և բեռնաթափման տուրքեր
3. Ճանապարհի տուրք
4. Գործարքի տուրք (վաճառքի տուրք)
5. Ավանակների համար պիտակի տուրք
6. Ժառանգության հարկ
7. Փողի փոխանակման տուրք
8. Հարկի վճարման ժամանակ անդորրագրի դուրս գրման և կնքման համար տուրք
9. Անասունի համար գանձվող տուրք
10. Ստրուկ ունենալու հարկ
11. Մայրաքաղաքի մթերային ֆոնդ վճարվող հարկ
12. Հողի հարկ
13. Հատուկ հարկեր բանջարանոցներից
14. Գինու հարկ
15. Ցորենի հարկ
16. Վարունգի հարկ
17. Բնակարանային վճարից գանձում
18. Գանձում ձուկ վաճառողներից
19. Գանձում բեռնասայլորդներից
20. Գանձում բաղնեպաններից
21. Գանձում մարմնավաճառներից
22. Մեկ շնչի համար տուրք
23. Արմավից ստացված եկամտի հարկ
24. Շինության տակ գտնվող հողից ստացվող եկամտի հարկ
25. Արձաններ կանգնեցնելու հարկ
26. Չունևորներին կերակրելու համար հարկ
27. Բնակարանային հարկ
28. Մաքսատուրք գինուց
29. Բաղնիքներ պահելու համար տուրք
30. Մեծանուն հյուրերի խնամակալման համար տուրք
31. Գետի պահակախումբ պահելու համար տուրք
32. Ապառքապարտերի համար բանտ պահելու տուրք
33. Կայազոր պահելու համար տուրք
34. Պահակադիտանոցներ պահելու համար տուրք
35. Ոսկե պսակի համար տուրք` որպես վերին իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ հավատարմության զգացմունքների արտահայտություն
36. Ոստիկանության ռոճիկի համար գանձվող տուրք
37. Ամբարտակների պահպանման և նորոգման համար տուրք
38. Հարկ հավաքողներին պահելու տուրք
39. Պետական հաստատությունների համար գրենական պիտույքներ ձեռք բերելու տուրք
40. Ներկայացումների կազմակերպման համար տուրք
41. Շրջանի պետի համար տուրք
42. Բարեգործությունների համար տուրք
43. Առևտրի շրջանառության հարկ
44. Օճառի հարկ
45. Ներմուծման և արտահանման մաքսատուրքեր
46. Մաքսատուրք դարպասը անցնելու համար

Աղբյուր` accountant.am

Tags: Հարկեր և տուրքեր, մաքսատուրք